معماری

شاهکار معماری ایرانی

کاشان جلوه ای از شاهکار معماری ایرانی

کاشان شهری با قدمت ۷۵۰۰ ساله یکی از پر طرفدارترین مقاصد گردشگری در ایران و از کهن‌ترین سکونتگاه‌های اجتماعی انسان می‌باشد. این شهر زیبا و دوست داشتنی به پیشرفت صنعت گردشگری کشور کمک شایانی کرده است.

کاشان یکی از شهرهای تاریخی ایران است که از مهمترین شهرهای استان اصفهان محسوب می شود و در میان کوه های کرکس و کویر مرکزی ایران قرار گرفته است. این شهر حدودا ۱۶۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد و فاصله آن از تهران برابر با ۲۴۰ کیلومتر است. گردشگرانی که به سمت این شهر سفر می کنند اغلب به دنبال بازدید از خانه های تاریخی کاشان هستند که البته تعداد آن ها کم هم نیست.

این شهر با سابقه ۷۰۰۰ ساله اش از مهمترین مراکز باستان شناسی محسوب می شود.

در این مطلب بناهای تاریخی در کاشان را به شما معرفی میکنیم.

معماری مسجد و مدرسه آقابزرگ

یکی از شاخص ترین بناهایی که در معماری میتوان نام برد، مسجد آقا بزرگ است. در این مسجد شما می توانید تلفیقی از فرهنگ ایرانی و اسلامی را ببینید. مسجد آقا بزرگ یکی از جاهای دیدنی کاشان است که در دل کویر خودنمایی می کند. یکی از زیباترین و با شکوه ترین مساجدی که از دوره قاجار به جا مانده است. در این مقاله می خواهیم بیشتر در مورد این شاهکار معماری در کاشان صحبت کنیم.

 

علت نام گذاری مسجد آقا بزرگ

ملا محمد مهدی نراقی یکی از مجتهدان کاشانی بود که در زمان تولد فرزندش فوت می کند و نام پدر را بر روی پسر می گذارند. پسر ملا محمد هم دنباله رو پدرش بود و مجتهد شد. مردم کاشان برای این که پدر و پسر را اشتباه نگیرند، پدر را آقا بزرگ و پسر را آقا کوچک نامیدند. از این رو نام مسجد را برای قدردانی از کارهای ملا محمد مهدی نراقی، مسجد آقا بزرگ نامیدند.

معماری مسجد آقابزرگ

همان طور که پیش تر گفتیم، این مسجد یک مدرسه هم دارد. مدرسه آقابزرگ به سبک مدارس چهار باغ و صدر اصفهان ساخته شده است و پلان مسجد آقابزرگ کاشان هم دارای سه شبستان است.کتیبه های مسجد آقا بزرگ توسط محمد ابراهیم، محمد حسین و سید صادق کاشانی که از خوشنویسان برجسته آن زمان بودند، نگاشته شده است.

 

مسجد آقابزرگ ۵ طبقه دارد و دو صحن یا حیاط در بالا و پایین دارد. یکی از نکات اصلی معماری این مسجد این است که مسجد و مدرسه را تلفیق کرده است و در آن همه فضاهای متنوع و مورد نیاز مدرسه و مسجد با هم قرار گرفته است. این نوع ساختار در واقع به نوعی شکستن اصول طراحی سنتی است و قابل قیاس با نمونه های دیگر نیست و همین موضوع آن را به یک شاهکار معماری تبدیل کرده است. یکی دیگر از شاهکارهای معماری، خانه طباطبایی ها در کاشان است.

مدرسه آقا بزرگ

شاید در نگاه اول مدرسه آقا بزرگ یک مدرسه معمولی به نظر برسد اما با ساختار یک مدرسه تفاوت دارد. در آن از سرداب استفاده شده است و باز بودن مسجد آن هم از چهار سمت یکی از بارزترین سرپیچی هایی است که در سنت ساخت مسجد به کار رفته است.

 

مدرسه آقابزرگ به سبک مدارس چهار باغ و صدر اصفهان ساخته شده است و پلان مسجد آقابزرگ کاشان هم دارای سه شبستان است.کتیبه های مسجد آقا بزرگ توسط محمد ابراهیم، محمد حسین و سید صادق کاشانی که از خوشنویسان برجسته آن زمان بودند، نگاشته شده است.

 

وجود بنای تاریخی بقعه خواجه تاج الدین که قدمتی ۷۰۰ ساله دارد و در شرق مسجد واقع شده است را نمی توان نادیده گرفت. یکی دیگر از بخش های نامتعارف این بنای تاریخی، سردر آن است که انسان را به یاد باغ های قدیمی ایرانی می اندازد. این سردر باعث شده است تا رواق ها و گنبدخانه ارتفاعی خاص داشته باشند که با معماری معمول تفاوت دارد. با ۱۵ دقیقه پیاده روی می توانید به خانه عباسیان کاشان برسید که آن هم معماری خارق العاده ای دارد.

حجره‌های مدرسه

حجره‌های مدرسه به اندازه یک پله بلندتر از سطح حیاط تحتانی (گودال باغچه) ساخته شده است. ۱۲ حجره آن از طریق ۴ راهرو جنبی به حیاط راه می‌یابند و هر کدام دارای یک پستو و یک بخاری است.

ضلع رو به‌ روی حیاط حجره‌ها، اسپری با شبکه‌های آجری دارد. این اسپرها از دو سوی در قابی مستطیل شکل محصور شده و پنجره‌ای مشبک در وسط آن‌ها تعبیه شده است. ۴ پلکان سنگی در ۴ کنج حیاط این قسمت را با بام حجره‌ها یعنی حیاط فوقانی که هم‌سطح گنبدخانه است، ارتباط می‌دهد و یک رشته پلکان دیگر در میانه ضلع شمالی به سرداب ارتباط دارد. این سرداب به‌ وسیله هواکش‌هایی افقی و عمودی به ۲ بادگیر در ۲ قسمت شبستان شمالی راه می‌یابد و شبستان بدین‌سان تهویه و تبرید می‌شود. در پاره‌ای اوقات اختلاف درجه حرارت سرداب با حیاط فوقانی به ۲۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد می‌رسد.

 

 

 

ویژگی‌های بنا

از خصوصیات بارز بنا معماری ویژه گنبدخانه است که روی ۸ پایه عظیم بر پا شده، زیرا در طرح مساجد قدیمی ایران ایجاد گنبد روی پایه‌های آزاد به ندرت دیده می‌شود. نتیجه عملی اجرای این نوع طرح، جریان هوای خنک در فضای گنبدخانه در فصول گرم و تابستان‌های داغ منطقه کویری است. از این‌ رو در این مسجد، برخلاف دیگر مساجد که جبهه جنوب گنبدخانه را به منظور ایجاد محراب مسدود می‌کنند و جرزهای نسبتاً قطوری می‌سازند،

جانب جنوب، جنوب شرقی و جنوب غربی آن آزاد و رها بنا شده و و محراب در دیوار رواقی که گرداگرد گنبدخانه را فراگرفته، ساخته شده است. از ویژگی‌های دیگر، گودال باغچه (حیاط تحتانی) است که حوض بزرگ (آب‌نما) و باغچه‌های آن به طراوت فضا کمک می‌کند.

 

 

سادگی بنا

با توجه به سادگی و بی‌پیرایگی این مجموعه، هیچ‌گونه زیاده‌روی در تزیین، به‌ ویژه در کاشیکاری این بنا به چشم نمی‌خورد. تزیینات اندک این مسجد و مدرسه به گچبری، نقاشی، کارهای چوبی ( کنده‌کاری ، گره‌چینی، آلت و لقط) مقرنس‌کاری، کاشیکاری و رسمی‌بندی و یزدی‌بندی منحصر می‌شود. یک جفت درِ نفیس (درِ مدخل اصلی مسجد) که کنده‌کاری شده و با گره‌چینی و گل میخ تزئین شده از ارزش والایی برخوردار است.

 

 

استفاده هوشمندانه از عناصر اقلیمی و معماری

برخی از ویژگی های معماری در این مسجد وجود دارد که به صورت حرفه ای و هوشمندانه از آن ها استفاده شده است.

 

طرح گودال باغچه

یکی از عناصر معماری در مسجد آقا بزرگ گودال باغچه است که عنصری در معماری سنتی ایرانی است و در مرکز حیاط ساخته است‌ و یک طبقه درون زمین فرو می رفته است. این فضا در اقلیم های خشک و کویری استفاده می شده اس و مزایایی مثل صرفه جویی در مصالح، دسترسی به آب قنات، افزایش مقاومت بنا در برابر زلزله را داشته است. استفاده از گودال باغچه در این بنا باعث شد تا ترکیب مسجد و مدرسه بهتر جلوه کند و تداخل فضایی وجود نداشته باشد.

 

بادگیر

عنصر دیگری که در معماری ایرانی وجود دارد و در این جا به صورت هوشمندانه از آن استفاده شده است، بادگیر است. برای مقابله با گرمای بسیار زیاد کویر در تابستان، از بادگیر استفاده می شد که باعث می شد تا هوای مطبوع به اتاق ها برسد.

 

یکی از عناصر معماری در مسجد آقا بزرگ گودال باغچه است که عنصری در معماری سنتی ایرانی است و در مرکز حیاط ساخته است‌ و یک طبقه درون زمین فرو می رفته است.

 

اصول اربعه معماری اسلامی

رسمی بندی، گره سازی، یزدی بندی و مقرنس اصول چهارگانه معماری اسلامی هستند.که در مسجد آقا بزرگ این اصول طوری طراحی شده اند که نگاه بیننده را به مرکز گنبد هدایت می کنند و همین موضوع باعث خاص شدن بنا می شود.

 

در مسجد آقا بزرگ انواع مختلفی از فضاها وجود دارند که فضاهای بسته، نیمه باز و فضای باز هستند. که به شکلی زیبا کنار هم قرار گرفته اند و فضای زیبایی را به وجود آورده اند.

 

حیاط برف انداز

به جز حیاط مرکزی یک قسمتی در پشت گنبدخانه وجود دارد که برای تخلیه برف های گنبد تعبیه شده اند. در وسط این حیاط چاهی قرار دارد تا برف های آب شده را بتوان از طریق آن تخلیه کرد. در همان زمان که مسجد آقا بزرگ ساخته شد، زنجیری به نوک گنبد متصل بود که با گردش آن، برف نشسته روی گنبد تراشیده می شد و به حیاط برف انداز می ریخته است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای امنیت ، استفاده از سرویس ریکپچای گوگل الزامی است که منوط به خط مشی رازداری و شرایط استفاده گوگل است.

من با این قوانین موافقم.